20 03 2009

YAPAY YANARDAĞ

  Yanardağlar büyük küçük herkesin ilgisini çeken görkemli jeolojik yapılardır. Şiddeti ve tehlikesi ne kadar büyük olursa olsun sundukları muhteşem manzaralar görülmeye değer…

Yanardağlar yer kabuğunun altındaki erimiş halde bulunan yüksek sıcaklıklardaki malzemenin yeryüzüne patlamalar veya sakince püskürmeler çıkması sonucu oluşuyor.

Yanardağlar gelenlikle kıtaların kesiştiği sınır çizgilerinde olur, çünkü bu bölgeler oldukça hareketlidir ve bu malzeme(magma) fırsat buldukça yüzeye çıkar.Yüzeye çıktığında ''lav'' adını alır.

  Bir yanardağın şiddeti, püskürttüğü lavların yoğunluğuna bağlıdır. Metal içeriği fazla olan lavlar (bazik lav) çok akışkandır ve fazla tehlike yaratmaz. Havaide bulunan yanardağlar bu bölüme girer ve oldukça güzel görüntüler sunar. Silisyum elementi ve bileşiklerini içinde fazlaca bulunduran asidik(felsik) lavlar ise yoğun ve çok tehlikelidir, çünkü lavın yoğunluğundan dolayı içindeki gazlar kolayca kaçamaz ve bir noktada birikip ani bir şekilde patlar.   

 Ayrıntılı Bilgi:http://tr.wikipedia.org/wiki/Yanarda%C4%9F

Bu uğraşta çok basit, orayı burayı yakmayan bir yanardağ yapılacakJ Uğraşın açık alanda yapılması gerekir, işin içinde su, toz, toprak ve çamur var…

 

Gerekenler

*Çalışır durumdaki bir musluğa takılmış içinde su olmayan kuru bahçe hortumu(Uzun olması iyi sonuç verir).

*Kum (Bol tozluJ  ince taneli nemsiz kuru toprak)

*Taş(Hortumun dik durmasını desteklemek için, başka şeylerde kullanabilirsiniz.)

 

Başlayalım

 Hortumu musluğa takın ve öteki ağzını musluğun çokta uzağında kalmayacak, ama aynı zamanda sizinde ıslanmayacağız bir uzaklıkta yere bırakın.

Şimdi bir taş bulun ve hortumun açıktaki ağzının biraz altına koyup hortumu yukarı doğru kıvırın. Aynı zamanda diğer arkadaşız hortumu siz bu şekilde tutarken gömmeye başlasın.

Eğer tek başınız yapacaksanız hortumun kıvrılıp düzleşmemesi için taşları ve küçük sopaları destek yaparak birazda kafa yorarak kendiniz de tutturabilirsiniz.

 

(#!#) Tepe şekline gelmiş ve içinde yukarı bakan bir hortumun olduğu bu tepeciğin yüksekliği size kalmış.Önemli olan hortumun yukarı bakması ve  kum tepeciğinin içinde gömülü olarak kalması.Çok fazlada gömmeyin, bu sefer tepenin sivri kısmından ağırlık sebebi çıkamayan duman ve su yan taraflardan fışkırır. Hortumun içini tıkayacak şekilde taşların kaçmamasınada dikkat edin. Tepenin alt kısımlarını istediğiniz taştan topraktan yapın ama üst kısımlarını bol tozlu kuru topraktan seçmeniz sizin yararınıza.

 

Kısacası aşağıdaki şekli canlandırın.

 

 

 

 

 

 

 

Düzeneği hazırladıktan sonra iş eğlenceye geldi.

—Musluğunuzun başına gidin ve suyu ne çok az nede fazla açın.

+Yanardağınız duman püskürtmeye başlayacak!

—Suyu açtığınız anda tepenin çıkardığı dumana göre su hızını ayarlarsınız artık.

Hortum kısa, suyunuz çok hızlı ise bu gözlemi kısa yaparsınız.

+Duman püskürmesi bittiğinde eğer önceden hortumda çok az su kalmışsa garip gürültüler eşliğinde bir ses gelir ve Su birden toprağı yararak fışkırmaya başlar!

Suyla ıslanmış toprak çamur halinde aşağı inmeye başlar ve lav gibi nehirler oluşturarak akar.

 

Su fışkırdıktan sonra yavaşça kısmaya başlayın ki,  havaya ve tepenin uzağına çok püskürmeden artık tepenin eteklerini ıslatsın.

 

Uğraşın sonu.

Suyu kıstığınızda tepenin durumu çoğu kez yanardağları andıracaktır.

 Hortumun Çıkarılması

Uğraşın sonunda artık birileri sizden hortumlarını isterse yanardağı bozmadan hortumu çıkarabilirsiniz. Hortumun tepenin altıdan çıkan kısmından çekin, Yanardağın bacasından da sopayla falan ittirin, sürünerek çıkar dışarıya.

 

Bu uğraşı eğlence için defalarca tekrarlarsanız her defasında değişik görüntülerle karşılaşırsınız. Yaptığınız tepeleri bozmayarak kendi yanardağlar zincirinizi oluşturmak isteyebilirsiniz. Çünkü bu zımbırtılar kuruyunca da haşmetli gözüküyorlar.J

Benim ilkokul yıllarımda kendi tasarladığım bu eğlenceli gözlemi sürekli tekrarlayarak kendi istediğiniz gibi yeniden düzenleyebilirsiniz.

Fantezinin sınırlarını aşmıştım bu konuda:) Yanardağın çamur akma olasılığı olan yerlerine kibrit çöplerinden binalar, yollar yapıp ufak arabalarımı falan koyardım. Nehir gibi akan bu çamurun altında kalmaya başlayan bu şehri heyecanla izlerdim.Bir dağı ikici kez püskürtmek istediğimde açılan gedikleri dolduruyordum ama hortumun içi su dolduğundan   duman çıkması gözükmüyordu.

Ve de uğraşımın her anında tepeciği incelerdim.

Çamurlar ne taraftan akmış, nasıl bir yol izlemiş, Tepenin içine başka kumlar, taşlar koyarsam dayanıklılığı ne olur, Çamur akıntılarının biriktiği yerlerde nasıl oluşumlar oluşmuş, Duman püskürürken neleri fırlatıyor, en güzeli püskürmeden önce püskürmeye dayalı tahminler yapmak…

Bunlar basit gözlemler gibi gözükebilir ama gerçek volkanlarda oluşan birçok olayın burada gerçekleşenlerden farkı yok. Gözlemlerinizi gerçek doğayla ilişkilendirin.

Düşünün Araştırın Öğrenin Ve Uygulayın…

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

1375
0
0
Yorum Yaz